zoen


zoen 1.0

aanraking met de lippen, in het bijzonder van iemands mond of wang, bij wijze van groet of felicitatie, als teken van liefde of ter verzoening; kus

Semagram


Een zoen…

is een liefkozing; is een aanraking; is een handeling

  • [Geluid] kan een klappend geluidje ('mwah') geven
  • [Waarneembaarheid] is soms door lippenstift zichtbaar als een afdruk in de vorm van twee lipjes (op een wang of op een papiertje)
  • [Doel of bestemming] is bedoeld als teken van liefde, als teken van verzoening, als groet of als felicitatie
  • [Plaats] wordt gewoonlijk gegeven op iemands mond of wang
  • [Duur] heeft in het geval van een liefdeskus vaak een langere duur dan de korte symbolische kus
  • [Frequentie] wordt als groet of felicitatie in België Nederland vaak drie keer op de wangen gegeven, terwijl dit in andere landen doorgaans twee keer is; wordt tegenwoordig als groet soms één keer op de wang gegeven in plaats van de gebruikelijke drie keer
  • [Intensiteit] is zacht en in het geval van een liefdeskus intenser dan een symbolische kus
  • [Betrokkene] wordt tussen twee mensen uitgewisseld, waarbij twee mannen elkaar alleen als stel zoenen, niet bij begroetingen, afscheid of felicitaties (dan kussen alleen vrouw-vrouw en man-vrouw)
  • [Middel] wordt gegeven met de lippen en in het geval van een liefdeskus soms ook met de tong
  • [Onderscheid of tegenstelling] onderscheidt zich eigenlijk niet van een kus of in elk geval niet duidelijk; is volgens sommigen volledig synoniem daarmee, maar volgens anderen is een zoen passioneler en erotischer, terwijl weer anderen als verschil noemen dat zoenen alleen wat uitgebreider en misschien wat luidruchtiger zijn (wat allemaal niet eenduidig door taaldata ondersteund wordt)
  • [Voorbeeld of specimen] kan variëren van een klein zoentje op de wang tot een liefdeskus (mogelijk met de tong)
  • [Overige] wordt soms gesymboliseerd door een 'x' of door '-x-'

Algemene voorbeelden


In 1499 schreef Erasmus instemmend over zijn ervaringen in Engeland: "Als je ergens heen gaat, word je met kussen ontvangen; bij het vertrek word je met kussen uitgelaten. Je komt terug, weer wachten je zoenen."

NRC,

Sinds die zoen bij het eten is er iets gebeurd. Ze kunnen niet van elkaar afblijven en moeten de hele tijd om elkaar lachen.

Westenwind, Simone Duwel,

Zijn zoenen voelden nat over mijn gezicht en hals.

Zadelpijn en ander damesleed, Liza van Sambeek,

Combinatiemogelijkheden


als subject bij een werkwoord


  • blijven duren

Je zoen blijft duren.

http://www.schuyesmans.be/jeugdlit/pages/bib_vh02.htm,

als object bij een werkwoord


  • ergens een zoen op drukken
  • iemand een zoen geven
  • ergens een zoen op geven
  • een zoen krijgen
  • een zoen verdienen
  • een zoen willen

Ik gaf mijn grootvader een hand en drukte mijn waarheidlievende oma een zoen op haar vrije wang, die gloeide van verontwaardiging.

De tandeloze tijd. Dl. 1: Vallende ouders, A.F.Th. van der Heijden,

Ze stak haar handen uit, pakte de zijne en drukte er een zoen op.

Het licht van vroeger dagen, Arthur C. Clarke & Stephen Baxter,

Versavel liep naar de kinderen, die netjes in hun eetstoel zaten en gaf hen een zoen.

De vijfde macht, Pieter Aspe,

Ik heb hem nooit mijn moeder een zoen zien geven.

De hoed van de dood, Kees Simhoffer,

Ik pakte zijn hand en gaf er een zoen op.

Bezeten van mij, Nicci French,

Kom hier, je krijgt een zoen.

Calvados, Elvis Peeters,

Geef me een andere these en je krijgt een zoen.

Pandora, Pieter Aspe,

'Beekman verdient een zoen van de juf', zei Van In toen Hannelore hem om een uur of twee belde met de mededeling dat technici in Blankenberge druk bezig waren met het installeren van de camera's en dat Verkeer de gevraagde offerte had doorgemaild.

https://books.google.nl/books?id=HVfhAAAAQBAJ&pg=PT147&lpg=PT147&dq=%22verdient+een+zoen%22&source=bl&ots=Z1cGGHPhPI&sig=OW3Mt4j_v0iS50S8XPmtryTETic&hl=nl&sa=X&ei=1zg-VZSQHNLLaK7cgPgB&ved=0CC0Q6AEwAg#v=onepage&q=%22verdient%20een%20zoen%22&f=false,

Ook haar vriendin wilde een zoen en me omhelzen, en me tegen zich aan drukken om me 'even te voelen'.

https://books.google.nl/books?id=XjESBAAAQBAJ&pg=PT197&lpg=PT197&dq=%22wilde+een+zoen%22&source=bl&ots=04ioocp1dm&sig=5ayzIq3DaDBwLrUZCrqh3YrPWQY&hl=nl&sa=X&ei=Djk-VdnTEcH5ap-SgJgF&ved=0CE4Q6AEwCQ#v=onepage&q=%22wilde%20een%20zoen%22&f=false,

met adjectief ervoor


  • een dikke zoen
  • een echte zoen
  • een haastige zoen
  • een kuise zoen
  • een laatste zoen
  • een lange zoen
  • een lichte zoen
  • een lieve zoen
  • een natte zoen
  • een snelle zoen
  • een stevige zoen
  • een tedere zoen
  • een vluchtige zoen
  • een voorzichtige zoen
  • een vriendschappelijke zoen
  • een vurige zoen
  • een warme zoen

Iris kijkt hem aan en geeft hem een dikke zoen.

Westenwind, Simone Duwel,

Wij moesten je een dikke zoen van haar geven, nietwaar Bettemie?

Cargo, Patrick Conrad,

Marie komt langs en geeft mij drie dikke zoenen.

Borsten, Heleen Meertens,

En ik stel die spuithoer hier iets voor, maar wat denk je, ze weet nog iets veel perversers. En ik laat het met me doen, in ruil voor een echte zoen. Een echte zoen in al zijn eenvoud. Dat is het enige wat me hier nog op de been houdt.

Hé lullo, Jiskefet,

De dag was in een halve ruzie geëindigd, met haastige zoenen ten afscheid.

Hokwerda's kind, Oek de Jong,

Ze glimlachte opnieuw, vermoeid deze keer, en gaf me een haastige zoen op mijn wang.

Verdwaalde post, Walter van den Broeck,

Hij dronk zijn Duvel leeg en gaf haar een kuise zoen op de wang.

Pandora, Pieter Aspe,

Ze kwam Casper een laatste zoen brengen.

Engelen van het duister, Jan Siebelink,

Ik drukte mama een laatste zoen op haar voorhoofd, schudde Victor de hand en gaf hem mijn kaartje.

Verdwaalde post, Walter van den Broeck,

Pas na een hele tijd maakt Linde zich los en dan geeft Karel, in een opwelling, een lange zoen op Edith's wang.

Emily Beyns, of Het heilig zwijgen. Dl. 1: Verwanten, Clem Schouwenaars,

Ze gaf hem een lange zoen.

Engelen van het duister, Jan Siebelink,

Ik boog me voorover en gaf hem een lichte zoen.

Bezeten van mij, Nicci French,

Ik weet dat mijn vrienden meer dan behoorlijk voor je zullen zorgen. Ik hoop dat je me begrijpt, zoals je me altijd hebt begrepen. Lieve zoenen.

De Standaard,

Neen tegen de natte zoen van oma of het speelse kneepje in de wang van papa's chef, als het kind dat niet wil.

De Standaard,

Haar broer Filip feliciteerde haar met een stevige zoen.

De Standaard,

Pilar gaf hem op elke wang een snelle, maar stevige zoen, die daardoor iets hartelijks had, en zei met haar lage stem: 'adeu' (adios in het catalaans).

Avonturen op Ibiza, Theo Kars,

Ze geeft hem een tedere zoen op zijn mond en fluistert: 'Oké, maar blijf in de buurt.'

Westenwind, Simone Duwel,

Hij nam zijn attachékoffer, drukte een vluchtige zoen op mijn haar en ging de deur uit.

Beira, Mozambique, Marcus Leroy,

'Mama vertelt echte verhaaltjes. Waarom vertel jij geen echte verhaaltjes?' 'Omdat ik geen mama ben,' zeg ik, geef haar een vluchtige zoen en haast me de kamer uit.

Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

Ik had nooit beseft dat het bakken van koekjes zo spannend kon zijn als het beklimmen van de Mount Everest of een eerste voorzichtige zoen.

Fantoompijn, Arnon Grunberg,

Ze ging giechelend op haar tenen staan en gaf hem een vriendschappelijke zoen op zijn wang.

https://books.google.nl/books?id=ASnvAAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false,

Hakel laat overigens in het midden of de vurige zoenen die Ingeborg Bachmann bij haar eerste bezoek met hem wisselt (bij die gelegenheid houdt ze nog wel haar knieën stijf tegen elkaar aan gedrukt, maar dat veranderde daarna gauw) werden ingegeven door haar "brandende literaire ambities" of dat zij voor Hakels volgens velen toch niet te ontkennen charmes was gecapituleerd.

NRC,

Het gerinkel van armbandjes, een volle, warme zoen op zijn schouder.

Leven op het lemmet, Renee Van Hekken,

met adjectivisch tegenwoordig deelwoord


  • een klappende zoen
  • klinkende zoenen
  • een smakkende zoen

Ze trok me tegen zich aan en gaf me een klappende zoen op mijn wang.

Een hete ijssalon, Heere Heeresma,

Zij liet deze spontane geste vergezeld gaan van drie klinkende zoenen, die de doorgaans nogal laconieke boer kennelijk goed deden.

Meppeler Courant,

Hij sloeg zijn armen om zijn vriend en gaf hem drie klinkende zoenen.

Pandora, Pieter Aspe,

Even hield ze hem gevangen tussen haar armen, wreef haar neus over de zijne en plantte er een smakkende zoen op.

Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

met bijwoord ervoor


  • eerst een zoen
  • gauw nog een zoen
  • weer een zoen

Maar hij zegt: 'Een verhaal.' 'Ik wil niet meer. Ik ben bang.' 'Een verhaal.' 'Eerst een zoen.' 'Een verhaal.'

Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

Hij zette hem neer – gauw nog een zoen boven op zijn hand, bij de kuiltjes aan de wortels van de kleine vingers.

't Is zo weer nacht, Joyce Roodnat,

Krijgt zij ook nu weer een zoen?

Gras, Clem Schouwenaars,

met telwoord ervoor


  • de eerste zoen

'Als jij vlak voor je sterft een moment uit je leven opnieuw mag beleven, welk moment kies je? Iets met je moeder? De geur van haar huid? Aan haar rokken hangen terwijl ze in de pap roert? Of je eerste echte zoen?'

Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

Het moet wel volgens de regels: eerst verliefd worden, dan uit eten, dan de eerste zoen en na twee weken de tweede.

http://www.zebi.nl/~nvih/,

  • drie zoenen
  • twee zoenen

Tja, dan vertrok Rafael maar. Ze gaven elkaar twee zoenen.

Na de siësta, Paul Koeck,

In de deuropening gaf ik haar twee zoenen op haar wangen.

Alles wat het geval is, Milo Anstadt,

'Hé, Casper...!' Oprecht blij. Tegen haar vriendinnen: 'Dat is mijn oom.' Hij kreeg drie zoenen. Niets van gêne in dat pakje. De gymleraar riep. 'We zien elkaar zo weinig sinds oma er niet meer is.' Weer drie zoenen, als afscheid.

Engelen van het duister, Jan Siebelink,

Pas als de deur weer dicht is, begroet vader de twee vrouwen, allebei drie zoenen, maar nadat Bettina aan de beurt geweest is, voegt hij er voor haar nog extra aan toe: "Als ik zeg dat ik blij ben jou te zien, Bettina, dan doe ik dat niet alleen uit beleefdheid."

Liliane, of De spiegelingen van leugen en liefde, Clem Schouwenaars,

  • geen zoen
  • geen zoenen

'Ik wil geen zoenen, tenzij van mijn schatje, mijn Tempelier.'

De maquette: verslag, Jean Pierre Van Rossem,

Je vrouw staat bij de deur van de slaapkamer en werpt een blik op je zoals je iemand een korst droog brood toewerpt. 'Eeh, nou, eeh... gefeliciteerd nog hè.' Alsof ze de overbuurman in de wachtkamer van de afdeling Venerische Ziekten ziet. Geen omhelzing, geen zoen. Niks.

The Big Hiccup; Vierde brief aan Willem-Alexander, Jan Kostwinder,

Ik durfde mijn moeder geen zoen te geven uit angst dat ze zou merken hoe geëmotioneerd ik was.

Het schot, Hilbert Kuik,

met voorzetselgroep


Voorzetsel: op

  • een zoen op zijn mond
  • een zoen op mijn neus
  • een zoen op de wang
  • een zoen op mijn voorhoofd
  • een zoen op zijn voorhoofd
  • een zoen op de wang
  • een zoen op haar wang

Ze geeft hem een tedere zoen op zijn mond en fluistert: ' Oké, maar blijf in de buurt.'

Westenwind, Simone Duwel,

Ze legt haar hoofd in haar nek. En weer terug. We draaien om elkaar heen. Eén kleine beweging verwijdert van de eerste kus. Ze rekt zich uit. Trekt haar kamerjas dicht. Trekt aan mijn haren en geeft me een zoen op mijn neus.

http://www.amsterwitched.nl/

'Tot vanavond,' zegt hij en geeft me een zoen op mijn voorhoofd.

Alle verhalen, Kristien Hemmerechts,

Met de armen gespreid - dadelijk laat ze nog een fles vallen - werpt ze zich tegen Gras aan en drukt een lange zoen op zijn voorhoofd.

Gras, Clem Schouwenaars,

Het jongetje, dat heel rond was en rozig, keek met gelijke interesse terug; en plotseling stak hij een mollig handje uit, tilde de voile van het kleine meisje op en gaf haar zomaar een zoen op haar wang.

Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt, Douwe Draaisma,

Maar in de culturele elite wordt veelvuldig gekust, ook door mannen onderling. Eerst was het een zoen op de wang. Later werden het er twee, nu drie.

NRC,

Voorzetsel: van

  • een zoen van je
  • een zoen van Gerda
  • een zoen van Marco
  • een zoen van tv-presentatrice Linda de Mol

'Dag, schat,' zei ze, ' krijg ik een zoen van je?'

Niet doen Agnes, Peter van Straaten,

Ik krijg drie zoenen van Gerda die, bij wijze van verdere begroeting, boven het gegil van haar kroost uitroept: "Nicole! Je hààr!"

Gras, Clem Schouwenaars,

Maar het woord 'gedronken' werd in zijn mond teruggedrongen door een zoen van Marco.

Na de siësta, Paul Koeck,

Hij kreeg al drie zoenen van tv-presentatrice Linda de Mol en deze week gleed er een pakje van zanger Marco Borsato in de bus met diens nieuwe cd.

NRC,

in voorzetselgroep


  • met een zoen afscheid nemen
  • met een zoen bedanken
  • met een zoen begroeten
  • met een zoen feliciteren
  • met een zoen een woordenstroom stelpen

De baron nam afscheid van haar met een zoen door de hoorn, liep naar de Engelse klaptafel en schonk zich een dubbele maltwhisky in.

Pandora, Pieter Aspe,

Yvonne bedankt de kleine donkere Fransman met een zoen en sluit de auto af.

Zadelpijn en ander damesleed, Liza van Sambeek,

Hij zette het dampende bord op het aanrecht en liep naar de voordeur. Wat moest hij doen? Zich opwinden omdat ze te laat was of haar met een warme zoen begroeten en zeggen dat hij het allemaal niet erg vond?

Pandora, Pieter Aspe,

Hij overwoog heel even haar met een zoen te feliciteren, maar dat zou Hannelore, die een eindje verderop stond, niet prettig vinden.

Pandora, Pieter Aspe,

Onthutst keek ik Victor aan maar die draaide het hoofd naar het raam en bette zijn ogen, zodat ik in paniek niets beters kon verzinnen dan haar woordenvloed met een lange zoen te stelpen.

Verdwaalde post, Walter van den Broeck,

  • met zoenen overladen
  • met zoenen overstelpen

Ze overlaadde me opnieuw met zoenen en de geur van snoepjes zou voor mij voortaan de geur van liefde zijn.

Bas, Annie Van Keymeulen,

Toen ze klaar was, overstelpte ze hem met zoenen, voedde hem voor de laatste keer, en bond hem in een doek op haar rug.

Donderdagmiddag. Halfvier, Kristien Hemmerechts,

  • onder de zoenen bedekken

Het was jaren geleden dat hij haar ontkleed had gezien, vanaf de tijd dat zij schaamhaar kreeg en het tot hem doordrong dat het niet meer mogelijk was om haar op zijn schoot te tillen, tegen zich aan te drukken en haar gezicht en hals onder zoenen te bedekken.

God’s gym, Leon de Winter,

  • de afdruk van een zoen

Worstelend tegen de anderen die nu toch maar instapten, werkte Toteur K. zich naar buiten en omhelsde Jozef, die met zijn vuile hand een denkbeeldige afdruk van Toteurs zoen meteen afveegde.

Pagadders, Leo Geerts,

met ander, nevengeschikt substantief


  • een hand en een zoen
  • handdrukken en zoenen
  • een zoen en een knuffel

Als de klok twaalf uur slaat en bruisende champagneglazen klinken geeft Ramon ons een hand en een zoen.

https://books.google.nl/books?id=BIIxAgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false,

Handdrukken en zoenen worden uitgewisseld.

Gras, Clem Schouwenaars,

Ze krijgt een zoen en een knuffel van de instructeur die haar heeft begeleid op haar tandemsprong vanaf drie kilometer hoogte.

Dagblad van het Noorden,

Vaste verbindingen


de kus wordt een zoen


  1. de kus op de mond wordt een tongzoen; de kus wordt intensiever totdat deze een liefdeskus is

    Bijman kuste haar, de kus werd een zoen, de hangmat begon te schommelen.

    Spitzen, Thomas Rosenboom,

    De kus werd een zoen, en de zoen werd meer.

    https://books.google.nl/books?id=UMysZBwpS00C&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false,

    Ik glimlachte naar hem en kuste hem. De kus werd een zoen en hij nam me in zijn armen.

    http://onlineverhalen.be/verhalen/humor/klein-maar-fijn-deel-2/188

    De kus wordt een zoen, wat me nog gekker van verlangen maakt. Het voelt alsof ik op wolken zweef en de enige mensen die op dit moment bestaan zijn Draco en ik. 'I love you Ruby.' Fluistert Draco. 'I love you too Draco.'

    http://www.quizlet.nl/chapters/1210798/chapter-52/

een zoen beantwoorden


  1. op een zoen ingaan; terugzoenen

    Ze beantwoordde zijn zoenen niet, trok haar hand terug.

    Engelen van het duister, Jan Siebelink,

    Zij kreunde opeens luid, zocht met half geopende mond zijn lippen, en liet meteen toen hij haar zoen beantwoordde haar hoofd naar achter zakken.

    Avonturen op Ibiza, Theo Kars,

een zoen in ontvangst nemen


  1. een zoen accepteren; een zoen krijgen

    Licht achteroverhellend maakte Lin de rituele beweging met haar hoofd, hem driemaal een wang voorhoudend om zijn zoenen in ontvangst te nemen.

    Hokwerda's kind, Oek de Jong,

een dronken zoen


  1. een zoen die gegeven wordt door iemand die dronken is

    Ze draaide haar hoofd weg om een dronken zoen te ontwijken.

    https://books.google.nl/books?id=FTTuAAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false,

Woordfamilie


Als deel van een afleiding


Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • avondzoen
  • dankzoen
  • flapzoen
  • klapzoen
  • luchtzoen
  • nachtzoen
  • negerzoen
  • nieuwjaarszoen
  • ochtendzoen
  • paardenzoen
  • pakzoen
  • plakzoen
  • smakzoen
  • toneelzoen
  • tongzoen
  • zuigzoen

Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • zoenactie
  • zoenfamilie
  • zoengebaar
  • zoeninflatie
  • zoenlippen
  • zoenmond
  • zoenpoging
  • zoenscene
  • zoensessie
  • zoenspelletje
  • zoenstrook
  • zoentest
  • zoenentikkertje
  • zoentip
  • zoenzone

Overige woordfamilieleden


  • meizoentje

zoen 2.0

(formeel, weinig gebruikt, archaïsch)

herstel van een verstoorde relatie; verzoening; het sluiten van vrede
Dit is de oorspronkelijke betekenis die nu weinig meer gebruikt wordt.

Algemene voorbeelden


Tot een zoen kwam het nog niet tussen tafeltennissters [...]. Niets komt een relatie zo ten goede als een gemeenschappelijke tegenstander. En dus kon het gebeuren dat top-tafeltennissters B. V. en M. H.-K. gistermiddag naast elkaar zaten in het Paleis van Justitie in Den Haag. Als vriendinnen haast. Het tweetal, dat in het verleden regelmatig met elkaar overhoop lag, had elkaar gevonden door het in hun ogen anti-topsportbeleid van de Nederlandse Tafeltennisbond (NTTB). In een kort geding eisten zij alsnog te worden opgenomen in de landenploeg voor het aanstaande Europees kampioenschap én samen op dat evenement te mogen dubbelen in het individuele toernooi.

NRC,

Woordfamilie


Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • maagzoen

Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


Overige woordfamilieleden