taksim

De makam is dan wel de harmonische en ritmische basis, maar vanuit de taksim, de solo-improvisatie uit de Turkse klassieke muziek, is al snel de stap gezet naar jazz.

De bassist opende zelf het nummer met een indrukwekkende solo-improvisatie naar voorbeeld van de Iraakse taqsim.

Toch klinkt zijn nieuwe cd veel nadrukkelijker Arabisch dan de ruim twintig albums die hij tot dusver maakte. Deels is dat vanwege de bezetting: alleen ûd, contrabas en percussie, zonder de rest van zijn ensemble met typisch westerse instrumenten als accordeon, piano, viool en cello. Maar ook omdat de vorm van de stukken is ontleend aan de taksim, de hoog ontwikkelde improvisatiekunst uit de klassieke Arabische muziek.

Eigenlijk betekent taksim voorspel, maar in de loop der tijd gingen musici het van oudsher metrumloze en vrij geïmproviseerde voorspel tot de maqam – het eigenlijke stuk – steeds vaker gebruiken als showcase voor hun virtuositeit. Die ontwikkeling zette zich zo ver door dat de taksim uiteindelijk als aparte kunstvorm werd beschouwd.

Daartoe laten ze de drie muzikale werelden die elkaar in Istanbul ontmoeten – de oude Ottomaanse kunstmuziek, de Anatolische volksmuziek en de moderne muziek met zijn westerse tonaliteit – samenvloeien tot een organisch geheel. Het resultaat mag met recht groots en meeslepend worden genoemd: statige taksims en weemoedige maqams in een gedurfde nieuwe setting.

Iedere musicus en zanger versiert de smekende melodieën op eigen wijze, waardoor er nooit een plat unisono klinkt. Hiermee afwisselend spelen de instrumentalisten taksims, improvisaties, waarin soms prachtige melodische inventies tot bloei komen. Hofmuziek om bij te zuchten en te sluimeren.

Het concert begon met een 'taksim', een geïmproviseerde verkenning van een toonsysteem en een sfeer, door oed-speler Mehmet Polat.

,,De Turks-Cyprioten drongen traditioneel aan op taksim (opdeling, nvdr.) van Cyprus of de vestiging van twee afgescheiden staten. Dat de Turks-Cyprioten nu aandringen op een hereniging is een grote ontwikkeling.''

De TMT dwong het Turkse deel van de bevolking in enclaves te leven. Het ideaal van de TMT en haar beschermheren -ook toen al- in Ankara, was taksim: de verdeling van Cyprus in een Turks en een Grieks deel. Na de onafhankelijkheid van Cyprus in 1960 dreven beide partijen de verhoudingen verder op de spits.