Zoeken van woord naar betekenis is de traditionele manier om te zoeken. Je wilt informatie over een woord of woordgroep. Die kun je op twee manieren vinden. De eerste manier is via de alfabetische lijst met beginletters (helemaal links op het scherm) van de inmiddels in het ANW opgenomen woorden en woordgroepen. Door te klikken op de letter waarmee het gezochte woord begint, krijg je het betreffende deel van de alfabetische woordenlijst. Naarmate het ANW verder wordt ontwikkeld, wordt deze lijst steeds langer. Door op het woord of de woordgroep te klikken waarover je informatie wilt hebben, wordt het artikel op het scherm geopend. Je kunt vervolgens het gehele artikel of delen daarvan raadplegen. Kijk hier voor meer informatie over de artikelstructuur van het ANW.
De andere manier om informatie over woorden of woordgroepen op te vragen is met behulp van het zoekvenster. Als je klikt op Zoeken, opent het zoekvenster automatisch het tabblad ‘Zoek van woord naar betekenis’. Hier kun je het betreffende woord of de betreffende woordgroep rechtstreeks in het venster invullen. Terwijl je typt geeft een meelopende lemmalijst aan welke woorden het ANW bevat die aan de gevraagde lettercombinatie voldoen. Het is bij het opvragen van informatie ook mogelijk om jokertekens (wildcards) te gebruiken. Met een * kan een willekeurig aantal letters worden gezocht, met een ? wordt precies één willekeurige letter gezocht. De zoekvraag naar b*r levert dus een resultaat op variërend van beer tot burgemeester, de zoekvraag naar b??r levert woorden op als beer en bier.
Bij het zoeken via het zoekvenster wordt niet alleen in de lijst van beschikbare trefwoorden gezocht, maar ook in de velden Verbindingen, Spreekwoorden en Woordfamilie van de artikelen. De resultaten worden in eerste instantie getoond op volgorde van relevantie. De zoekvraag b*r levert zo eerst alle trefwoorden op die beginnen met de letter b en eindigen op een r, ongeacht of er in de velden Verbindingen, Spreekwoorden en Woordfamilie woorden voorkomen die ook aan deze criteria voldoen. Daaronder zie je alle andere trefwoorden die binnen de velden Verbindingen, Spreekwoorden en Woordfamilie woorden bevatten die beginnen met de letter b en eindigen op een r. Het is ook mogelijk om alle gevonden resultaten strikt alfabetisch te sorteren.
Zoeken van kenmerken naar woorden is de meest geavanceerde manier waarop je in het ANW kunt zoeken. Via allerlei informatie die in de artikelen opgeslagen ligt, kun je zoeken naar Woorden, Spreekwoorden en gezegden, of Verbindingen. De mogelijkheden om informatie te zoeken zijn vrijwel onbeperkt. Je kunt zoeken op informatie die op een willekeurige plaats in het artikel staat (selecteer dan 'hele artikel' in het linkerframe), maar ook gericht op informatie in een specifiek veld (selecteer dan een of meer van de overige velden in het linkerframe).
Je kunt zoeken door te klikken op de groene knop ‘Zoek een kenmerk’. Je kunt nu een van de kenmerken (of kenmerkcategorieën) in de lijst kiezen door erop te klikken. Om de lijst kenmerken te verkleinen selecteer je eerst een onderwerp of zoek je direct in het zoekvenster door bv. ‘Belgisch’ of ‘video’ te typen. Heb je eenmaal een kenmerk of kenmerkcategorie aangeklikt, dan kun je in het venster dat daarna opent soms nog verder specificeren op welk kenmerk je zoekt. Als je ‘Medium’ had aangeklikt, kun je nu bv. ‘geschreven taal’ kiezen.
Je kunt daarna eventueel op ‘Nog een kenmerk’ klikken en nog een ander kenmerk toevoegen waaraan het gezochte woord ook moet voldoen.
Het is een zoekfunctie die enige creativiteit van de gebruiker vergt en die beter werkt naarmate je vertrouwder raakt met het systeem. Wij raden je aan om even de tijd te nemen om zelf verschillende dingen uit te proberen. Hieronder volgen nog enkele voorbeelden van zoekvragen, zodat je een idee krijgt van de zoekmogelijkheden.
Werkwijze: Klik op ‘Kies een kenmerk’. Klik op kenmerk ‘Taalvariëteit’. Klik in het uitrolmenu in het grijze zoekvenster ‘België’ aan en klik op ‘Zoek’.
Je kunt de actie ook combineren met een andere zoekactie. Als je bv. Vlaamse neologismen op het spoor wilt komen, klik je na de voorgaande stap niet op ‘Zoek’ maar op ‘Nog een kenmerk’ en kies je dan het kenmerk ‘Tijd’. Klik de optie 'neologisme' aan en klik vervolgens op ‘Zoek’.
Je kunt de actie ook combineren met een andere zoekactie. Als je bv. Vlaamse neologismen op het spoor wilt komen, kies je links onder 'Bijzonderheden gebruik' '(vooral) in België' en daarna op de opties 'neologisme' onder 'Tijd'. Klik vervolgens op Zoek.
NB: Bij de resultaten krijg je soms niet alleen woorden te zien die in hun geheel '(vooral) in België' voorkomen, maar ook woorden die zowel in Nederland als in België in gebruik zijn. In die gevallen is een onderdeel van het betreffende woorden als voorkomend in België gekarakteriseerd, bv. een vaste verbinding of een meervoudsvorm. Klik het gehele artikel open om te zien welk onderdeel dat is.
Werkwijze: Klik op onderwerp ‘media’ en kies de optie ‘Met een geluid’. Klik op ‘Zoek’.
Werkwijze: Klik op onderwerp 'tijd' en kies de optie 'Neologisme'. Klik op ‘Zoek’.
Werkwijze: Klik op onderwerp ‘betekenis’ en kies de optie ‘Domein’. Kies in het uitrolmenu een domein en klik op ‘Zoek’.
Zoeken van betekenis naar woord is eigenlijk het tegenovergestelde van zoeken van woord naar betekenis. Je weet de betekenis of bepaalde betekenisaspecten van een woord al, en gaat dan kijken welk woord daarbij hoort. Dat kan bv. ook een hele lijst van woorden zijn die binnen een bepaalde categorie vallen, zoals alle muziekinstrumenten. Met deze functie zoek je zowel in de betekenisomschrijvingen als in de semagrammen (extra betekenisinformatie) van de beschikbare woorden.
Je kunt in de eerste plaats zoeken met steekwoorden die iets met het gezochte woord te maken hebben. Met ‘muziekinstrument’ krijg je een lijst muziekinstrumenten. ‘Vis giftig’ levert een hele lijst met giftige vissen op, en met ‘inkt huid’ vind je inkttekening, tatoeage, tat, tatoeëren en tattoo.
Je kunt ook een omschrijving geven. Wil je bijvoorbeeld weten welke woorden er in het ANW zijn opgenomen die aangeven dat er een bepaald geluid gemaakt wordt? Voer dan in het zoekscherm ‘geluid maken’ in en je krijgt als resultaat o.a. de werkwoorden bolderen, blèren, kukelen en kekken. Zoek je specifiek dieren die geluid maken, dan typ je ‘dier dat een geluid maakt’ of gewoon ‘dier maakt geluid’. Je krijgt dan een lijst van honderden dieren en komt er bijvoorbeeld achter dat de rups een piepend geluid maakt en het zeepaardje een klikkend of zacht grommend geluid. Het is altijd goed om verschillende omschrijvingen te proberen. Als ‘geluid maken’ niet het gewenste resultaat oplevert, kan er ook gezocht worden op ‘geluid voortbrengen’ of simpelweg op ‘geluid’. Hoe korter de zoekvraag, hoe meer resultaten er zullen verschijnen.
Het is ook mogelijk te zoeken op woordcombinaties door dubbele aanhalingstekens te gebruiken. Of je kunt een deel van de zoekterm tussen aanhalingstekens zetten met daarachter nog een of meer losse woorden. Met “is een lijster” vind je alle lijstersoorten die in het ANW opgenomen zijn. Met “is iemand” zingt vind je een lijst van benamingen van mensen die zingen. Met “is een meubel” zacht vind je crapaud. (Zonder aanhalingstekens vind je ook piano, mousse en spinthout.)
In dit zoekveld kunnen ook jokertekens (wildcards) gebruikt worden, waarbij * staat voor nul of meer willekeurige letters en ? voor precies één willekeurige letter. Kun je bv. niet op het woord concentraat komen, maar weet je wel dat het iets met parfum te maken heeft? Dan zoek je parfum* en vind je, dankzij de samenstelling parfumconcentraat, ook concentraat.