gaffel


gaffel 1.0

stok, tak of stang die aan een uiteinde, hoeksgewijze of in een boog, in twee armen of tanden uitloopt

Semagram


Een gaffel…

is een stok; is een voorwerp

  • [Vorm] loopt aan een uiteinde, hoeksgewijs of in een boog, in twee armen of tanden uit
  • [Deel] heeft twee armen of tanden
  • [Materiaal] is van hout of van metaal
  • [Functie] dient in de werktuigbouw om een stang in te laten scharnieren

Algemene voorbeelden


Bij de soorten die bloeien aan de eindknop kan de knopstand verschillend zijn. Viburnum burkwoodii, Sering bezitten een tegenoverstaande knopstand. Dit maakt dat deze soorten voortdurend gaffels vormen waardoor de struik een dichte structuur krijgt. Dit is hun natuurlijke groeiwijze en dit dienen we te respecteren. De snoei wordt dan ook beperkt tot het behoud van de vorm.

http://www.groengids.be/

Werktuigbouwers houden van gaffels en zijn van nature gewend met vaste scharnierpunten te werken en met vaste stanglengtes. Dat geeft wrijving, waardoor in mechanische constructies aanzienlijk energieverlies optreedt, en daarnaast slijtage. Bij de vakgroep Meet- en Regeltechniek van de faculteit Werktuigbouwkunde en Maritieme Techniek aan de TU Delft is nu een elegant en eenvoudig constructieprincipe bedacht met een overbrenging die is gebaseerd op op elkaar afrollende cilinders.

NRC,

Achter het hoofdgebouw is een rank kunstwerk in beton gegoten [...] bestaande uit een soort gaffel, bestaande uit gebogen metalen stukken.

http://www.homepages.hetnet.nl/~ridmrt55/Inlnew.htm

Woordfamilie


Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


  • gaffelbok
  • gaffelbokje
  • gaffellibel
  • gaffelverbinding
  • gaffelvertakking
  • gaffelwaterjuffer

Als deel van een samenstellende afleiding


gaffel 2.0

afbeelding

Bron: Weingarten
(CC BY-SA 3.0)

tweetandige vork die o.a. gebruikt wordt voor het opsteken van hooi, graanschoven of mest

Betekenisbetrekking


specialisering
Betrokken betekenissen 1.0 : 2.0

Semagram


Een gaffel…

is een vork; is een werktuig; is een voorwerp

  • [Deel] heeft twee tanden
  • [Functie] wordt o.a. gebruikt voor het opsteken van hooi, graanschoven of mest
  • [Gebruiker] wordt gebruikt door boeren

    Algemene voorbeelden


    De boeren stonden bijeen, of eenzaam in het veld, geleund op spade, hooivork of gaffel en keken naar de Spitfires die de Focke-Wulfs 190 treiterden.

    De Hunnen. Dl. 2: Bevrijding, Jan Cremer,

    Eens de meersen gemaaid kwam dan het drogen van het hooi. Mannen en vrouwen togen naar de Moernen met gaffels, tweetanden en drietanden, en houten raken (rijf) [...]. In de brandende zon wordt dan het hooi gespreid en na een uur of twee weer eens gekeerd.

    http://www.zogge.be/zogge_heemkunde_moernen.htm

    Woordfamilie


    Als deel van een afleiding


    • gaffelen

    Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen


    • brouwersgaffel

    gaffel 3.0

    afbeelding

    Bron: KDS444
    (CC BY-SA 3.0)

    (scheepvaart [verkeer])

    rondhout dat aan het benedeneinde met een gaffelvormige klauw tegen een mast steunt en aan de achterkant van de mast schuin omhoog uitsteekt, waaraan een bezaan of ander zeil gevoerd wordt

    Betekenisbetrekking


    specialisering
    Betrokken betekenissen 1.0 : 3.0

    Semagram


    Een gaffel…

    is een rondhout; is een voorwerp

    • [Afmeting] is lang of kort
    • [Vorm] heeft aan de onderkant de vorm van een gaffel, een tweetandige vork
    • [Deel] heeft een gaffelvormige klauw
    • [Materiaal] is van hout
    • [Geheel] maakt deel uit van de tuigage van bepaalde zeilschepen
    • [Functie] dient om een bezaan of ander zeil te voeren en het bovenlijk uit te houden
    • [Plaats] zit tegen de mast
    • [Stand] steekt min of meer schuin omhoog achter de mast

    Algemene voorbeelden


    De gaffel kan kort of lang zijn en wordt met een vork (vandaar de naam gaffel) tegen de mast gesteund. Het ophalen gaat met een val. De klauwval voor het hijsen, de piek(e)val om de stand te bepalen. Het totaal van dit touwwerk tussen gaffel en masttop om de gaffel op z'n plaats te houden heet hanepoot, spinnekop of paternoster.

    http://www.vaartips.nl/tipg.htm

    Combinatiemogelijkheden


    met adjectief ervoor


    • een kromme gaffel
    • een rechte gaffel

    Net als de lelievlet is de juniorvlet tjottergetuigd. Van oorsprong heeft de juniorvlet een kromme gaffel maar vele groepen monteren een 'rechte' gaffel.

    http://frontpage.waterscouting.com/juniorvlet/

    met adjectivisch voltooid deelwoord


    • een gebogen gaffel

    De eerste Jollen waren uitgerust met een spriettuig; heel gebruikelijk voor die tijd. Later werd het spriettuig vervangen door een gaffeltuig. De meeste rond- en platbodems die als jachtje werden gebruikt, kregen in de loop van de tijd een gebogen gaffel. De Staverse Jol is zo eigenwijs als hij er uit ziet en behield steeds zijn rechte gaffeltje.

    http://www.euronet.nl/~damad/

    Woordfamilie


    Als deel van een afleiding


    • gaffeltje

    Als linkerlid in samenstellingen en samenkoppelingen


    gaffel 4.0

    afbeelding

    (Publiek domein)

    (heraldiek [wetenschap])

    figuur op een wapenschild met de vorm van een gaffel, die ook drie tanden e.d. kan hebben

    Betekenisbetrekking


    metonymie
    Betrokken betekenissen 1.0 : 4.0

    Semagram


    Een gaffel…

    is een figuur; is een voorstelling

    • [Vorm] heeft de vorm van een gaffel met twee of drie tanden of stralen en komt zowel rechtstandig als omgekeerd en ook verkort voor
    • [Plaats] komt voor op wapenschilden

      Algemene voorbeelden


      Bestendig vinden wij dus op stadszegels van Roeselare: een aartsengel Michaël die de draak doorsteekt met zijn speer, aan het boveneinde van die speer is een kruis met bolvormige punten op de linkerarm van de aartsengel een ogivaal schild met in het midden een vijfblad (quintefeuille) met een scherpe pin in het midden, uitgaande van dat middelpunt een gaffel of vork van drie stralen (ook zondaarskruis geheten) met de Franse lelie aan elk toppunt.

      http://www.roeselare.be/default.asp?X=FBA299E793747162040B0513737463040A061F76746107080111637E7964617665610A03068F

      Woordfamilie


      Als rechterlid in samenstellingen en samenkoppelingen